Standard usług medycznych dla pokrzywdzonych przemocą seksualną

12 maja, 2026

Standard usług medycznych dla pokrzywdzonych przemocą seksualną

Opieka nad pokrzywdzonymi. Standardy medyczne

W polskich szpitalach brakuje standaryzacji usług i sposobu ich świadczenia, gdy pacjentką jest osoba, która doświadczyła przemocy seksualnej. Szpitale mogą posiadać swoje procedury, ale nie muszą. A jeśli już je mają, to szpital A może mieć inną procedurę niż szpital B. Osoby po doświadczeniu przemocy seksualnej potrzebują profesjonalnej, empatycznej i wystandaryzowanej opieki medycznej.

Feminoteka działa na rzecz standardu opieki medycznej

Od czerwca 2025 r. ekspertka Feminoteki pracuje w eksperckim Zespole przy Ministerstwie Zdrowia, który zajmuje się opracowaniem procedur i wytycznych postępowania z osobami, które doświadczyły przemocy seksualnej. W kwietniu 2026 r. Ministerstwo opublikowało raport z prac Zespołu, a na jego podstawie opracuje treść rozporządzenia, które wprowadzi standard organizacyjny w tym zakresie.

Czytaj raport

Raport:

formułuje ogólne zasady postępowania z osobą, która doświadczyła przemocy seksualnej (podstawowe wsparcie),
określa obowiązki podmiotu wykonującego działalność leczniczą w zakresie opieki nad osobą pokrzywdzoną przemocą seksualną,
opisuje rolę personelu medycznego i przeprowadzanie badań – w taki sposób, aby uniknąć wtórnej wiktymizacji w kontakcie z osobą, która doświadczyła przemocy,
zaleca sposób postępowania z zabezpieczonymi śladami kryminalistycznymi,
wyjaśnia, kiedy personel medyczny ma obowiązek zawiadomić organy ścigania o przestępstwie, a kiedy nie.

Zespół zarekomendował też pewne zmiany legislacyjne, nad którymi pracuje resort.

Głównym celem wytycznych jest doprowadzenie do sytuacji, w której osoby po doświadczeniu przemocy seksualnej nie będą bały się korzystać z opieki medycznej, będą się na to decydowały częściej, a w ochronie zdrowia będzie panował standard świadczonych usług i sposobu ich świadczenia.

Wytyczne i planowane zmiany legislacyjne mają także dookreślić i wyjaśnić kwestię zgłaszania przestępstw seksualnych przez personel. Ma ono pozostać obowiązkowe, gdy doszło do przestępstwa typu kwalifikowanego. Z kolei w przypadku typu podstawowego decydująca będzie wola osoby pokrzywdzonej.

Rzecznik Praw Obywatelskich i Naczelna Rada Lekarska „za”

W marcu 2025 r. przedstawicielki Feminoteki zgłosiły Rzecznikowi Praw Obywatelskich potrzebę wyklarowania interpretacji przepisów dot. obowiązku zgłaszania przestępstwa zgwałcenia przez personel medyczny.

Wg aktualnej praktyki personel medyczny zgłasza policji wszystkie tego rodzaju przestępstwa – nierzadko jednak bez zgody lub nawet wbrew decyzji pokrzywdzonej. Osoba, która doświadczyła gwałtu i chce skorzystać z pomocy medycznej powinna mieć zapewnione prawo do podjęcia decyzji o złożeniu zawiadomienia na policję. Podejmowanie takiej decyzji ponad jej głową może skutkować pogłębieniem traumy.

W grudniu 2025 r. RPO skierował do Naczelnej Rady Lekarskiej prośbę o zajęcie stanowiska w tej kwestii. NRL podzieliła pogląd RPO, że obecny stan prawny nie zapewnia lekarzom wystarczającej pewności co do granic pomiędzy obowiązkiem zawiadomienia o przestępstwie, a obowiązkiem zachowania tajemnicy lekarskiej. „Automatyzm proceduralny może pogłębiać traumę, odbierać pacjentowi sprawczość, prowadzić do retraumatyzacji, więc decyzja o wszczęciu postępowania karnego powinna należeć do pokrzywdzonego” – pisze NRL.

Po uzyskaniu stanowiska NRL Rzecznik proponuje kilka rozwiązań, m.in., aby poszanowano autonomię osoby, która doświadczyła przemocy seksualnej w przypadkach zgwałcenia w typie podstawowym (art. 197 § 1 k.k.) oraz innych, niewymienionych w art. 240 § 1 k.k., tak, by mogła sama zdecydować, czy chce zainicjować postępowanie karne. Standard opracowywany przez Ministerstwo Zdrowia na podstawie raportu Zespołu eksperckiego ma odpowiadać na te rekomendacje.

Działania rzecznicze podejmujemy w ramach Programu Równych Praw dzięki wsparciu Fundacji Batorego.

Finansowane przez Unię Europejską. Przedstawione poglądy i opinie są wyłącznie poglądami autora (autorów) i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy Unii Europejskiej lub Operatora – Fundacji im. Stefana Batorego. Ani Unia Europejska, ani Operator nie mogą ponosić za nie odpowiedzialności.